Οι γυναίκες εξακολουθούν να περιορίζονται στη «σφαίρα του οικιακού χώρου» και τιμωρούνται όταν καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο, είτε διαδικτυακά είτε εκτός διαδικτύου. Το έμφυλο body shaming στο διαδίκτυο αποτελεί μορφή ελέγχου και τιμωρίας.
Υπάρχουν ποικίλοι ορισμοί και αντιλήψεις για το τι είναι και τι δεν είναι body shaming. Ωστόσο, δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση σε έναν ορισμό που να μπορεί να παρακολουθηθεί συστηματικά. Υπάρχουν αρκετά θεσμικά στατιστικά στοιχεία για τον διαδικτυακό εκφοβισμό γενικά, αλλά κανένα που να καταγράφει ειδικά το body shaming.
Δεν υπάρχει διαθεματική προσέγγιση στο φαινόμενο αυτό. Δεν έχουμε επαρκείς πληροφορίες για την εξάπλωση του διαδικτυακού body shaming στην Ευρώπη, τον αντίκτυπό του στις εμπειρίες ζωής όσων στοχοποιούνται, τα στερεότυπα και τις πολιτισμικές προκαταλήψεις που το τροφοδοτούν, ούτε για την αποτελεσματικότητα πιθανών μέτρων πρόληψης. Αυτό αποτελεί κενό στα δεδομένα. Και δεν είναι μόνο μια στατιστική παράλειψη, αλλά η έλλειψη δεδομένων δημιουργεί ένα «τυφλό σημείο» στη χάραξη πολιτικής.
Για όλους αυτούς τους λόγους, μέσω του έργου The Elephant Talk, εργαστήκαμε ώστε να καλύψουμε αυτό το κενό, με μια συμμετοχική χαρτογράφηση εμπειριών body shaming σε 7 χώρες, με τη συμμετοχή νέων ηλικίας 15–30 ετών.
Συνολικά 706 άτομα συμμετείχαν και οι απαντήσεις τους ήταν ανεκτίμητες για τη συλλογή δεδομένων, τα οποία αναλύσαμε και παρουσιάσαμε στο www.stophatespeech.eu ώστε να εξερευνήσουμε το φαινόμενο σε βάθος και να προσφέρουμε ευρωπαϊκής κλίμακας στατιστικά στοιχεία.
Μεταξύ των αποτελεσμάτων της έρευνας, επισημαίνουμε ιδιαίτερα ότι το body shaming είναι:
- Μια κοινή πραγματικότητα: το 20–30% των 706 νέων που ερωτήθηκαν έχει βιώσει διαδικτυακό body shaming και το 70–80% έχει συναντήσει το φαινόμενο
- Επιβαρυντικό για την ψυχική και σωματική υγεία καθώς και για την κοινωνική συμπεριφορά: (κατά μέσο όρο 4,2/5).
«Αφού με κορόιδευαν για το σωματότυπό μου, ανέπτυξα διατροφική διαταραχή που κατέληξε σε αναιμία και νοσηλεία. Παρότι πλέον δεν έχω τη διαταραχή, έχω σοβαρή εμμονή να δείχνω πάντα “καλή” (μακιγιάζ, μαλλιά, ρούχα), σαν η αξία μου να εξαρτάται μόνο από αυτό.»
- Ζήτημα φύλου: σχεδόν οι μισοί άνδρες συμμετέχοντες (45%) συμφωνούν με τη φράση «Αν εκθέτεις το σώμα σου στα social media, πρέπει να αποδεχτείς όλα τα σχόλια», και το 24% θεωρεί αποδεκτό να εκφράσει τη γνώμη του για ένα σώμα που βλέπει στα social media, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για τις γυναίκες είναι πολύ χαμηλότερα. Οι γυναίκες είναι δύο φορές πιο πιθανό να μιλήσουν συχνά κατά του body shaming.
Το victim blaming (ενοχοποίηση του θύματος) είναι το βασικό ζήτημα: όταν ρωτήθηκαν ποια δράση πρέπει να ληφθεί για να βρει στήριξη κάποιος που έχει βιώσει online body shaming ή σε ποιον να απευθυνθεί, αρκετοί πρότειναν απαντήσεις όπως «Έκπτωση σε κάρτες γυμναστηρίου, Γυμναστική, Διατροφολόγοι και γιατροί, Να χάσει βάρος».
Οι απαντήσεις πολλές φορές μετέθεταν την ευθύνη στο ίδιο το άτομο, με φράσεις όπως «Πολλές φορές είναι στο χέρι του θύματος να σταματήσει τον εξευτελισμό, Εσύ ο ίδιος/η ίδια να καταλάβεις γιατί συμβαίνει και να βελτιωθείς, Το body shaming μπορεί να είναι κακό, αλλά συνήθως δεν συμβαίνει σε άτομα που δείχνουν “κανονικά”».
Η χονδροφοβία (fatphobia) αποτελεί επίσης πιεστικό ζήτημα: το βάρος είναι το πιο συχνά στοχοποιημένο χαρακτηριστικό στη γλώσσα του body shaming, με το 97% των συμμετεχόντων να αναφέρουν πως έχουν έρθει αντιμέτωποι με λέξεις ή προσβολές σχετικές με το βάρος. Σημαντικό είναι ότι όλες οι απαντήσεις που αναφέρουν τέτοια γλώσσα περιλάμβαναν τουλάχιστον μία αναφορά σε παχύ σώμα.
Αυτό που προκύπτει ξεκάθαρα από την έρευνα είναι ότι το BODY SHAMING ΑΠΑΙΤΕΙ ΔΡΑΣΗ. Η πλειονότητα των συμμετεχόντων (72%) ζητά δράσεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση ως μέσο αντιμετώπισης του body shaming. Το 80% θεωρεί ότι οι πλατφόρμες πρέπει να κάνουν περισσότερα για την καταπολέμησή του. Αν και λιγότερο συχνά, άλλοι συμμετέχοντες πρότειναν αυστηρότερες διαδικασίες αναφοράς και νομικές συνέπειες.
Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών και δεν αντιπροσωπεύουν κατ’ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο EACEA δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι για τις εκφραζόμενες απόψεις.